In Nederland leven tientallen soorten mieren, maar een handvol daarvan zie je echt regelmatig, zowel buiten in de tuin als soms binnen in huis. De bekendste soorten zijn de zwarte wegmier, de gele weidemier, de rode bosmier en de Pharaomier. Elk heeft zijn eigen uiterlijk, gedrag en leefomgeving. Hieronder vind je een overzicht van de meest voorkomende soorten mieren in Nederland, met concrete kenmerken zodat je ze kunt herkennen.
De zwarte wegmier: de bekendste soort mieren in Nederland
De zwarte wegmier (Lasius niger) is verreweg de meest voorkomende mier in Nederland. Je herkent hem aan zijn glanzend donkerbruine tot zwarte kleur en een lengte van ongeveer 2 tot 5 millimeter. Werksters zijn kleiner dan de koningin, die zo’n 7 tot 9 millimeter groot kan worden. Deze mier nestelt graag onder tegels, stoepstenen en in gazonranden, maar ook in scheuren in de gevel of onder de dorpel van een deur.
Zwarte wegmieren zijn de mieren die je het vaakst in een rij ziet lopen richting een keuken of voorraadkast. Ze zijn sterk aangetrokken door suikerrijke etenswaren zoals sap, fruit en broodkruimels. Een kolonie kan oplopen tot wel 15.000 individuen. In de zomer, meestal in juli of augustus, vliegen de jonge koninginnen en mannelijke mieren uit voor de zogenoemde bruidsvlucht. Daarna stichten bevrucht koninginnen een nieuwe kolonie.
De gele weidemier
De gele weidemier (Lasius flavus) leeft vrijwel volledig ondergronds en is daardoor veel minder zichtbaar dan de zwarte wegmier. Deze mier heeft een gele tot lichtbruine kleur en is iets kleiner, zo’n 2 tot 4 millimeter. Je herkent zijn aanwezigheid vaak aan de karakteristieke kleine aardheuveltjes die hij in gazons en weilanden maakt. Die heuveltjes kunnen behoorlijk hinderlijk zijn op een gazon of sportveld.
Deze soort voedt zich voornamelijk met honingdauw van wortelluizen die hij ondergronds “hoedt”, vergelijkbaar met hoe de zwarte wegmier bladluizen op planten verzorgt. In huis komt de gele weidemier zelden voor.
De rode bosmier
De rode bosmier (Formica rufa) is een grotere soort, met werksters van 4 tot 9 millimeter. Hij is tweekleurig: het achterlijf is donkerbruin tot zwart, terwijl de kop en het borststuk roodbruin zijn. Rode bosmieren zijn typisch voor bossen en bosranden en bouwen enorme mierenhopen van naaldjes, takjes en andere plantendelen. Zo’n hoop kan meer dan een meter hoog worden en tienduizenden tot honderdduizenden mieren herbergen.
De rode bosmier is beschermd in Nederland, omdat hij een nuttige rol speelt in het ecosysteem. Hij jaagt op insecten, verspreidt zaden en luchten de bosbodem. Je mag zijn nesten dus niet verstoren of verwijderen. In woningen kom je de rode bosmier vrijwel nooit tegen.
De Pharaomier: een problematische soort binnenshuis
De Pharaomier (Monomorium pharaonis) is een exotische soort die oorspronkelijk uit tropische gebieden komt, maar in verwarmde gebouwen in Nederland goed kan overleven. Deze mier is erg klein, slechts 1,5 tot 2 millimeter, en heeft een gele tot lichtbruine kleur met een donkerder achterlijf. Juist die kleine formaat maakt hem lastig op te merken totdat er al een groot nest aanwezig is.
Pharaomieren worden vooral aangetroffen in ziekenhuizen, hotels, appartementencomplexen en andere grote gebouwen met constante verwarming. Ze zijn in staat om ziektemakers te verspreiden, omdat ze graag in wonden, infuusslangen en voedsel kruipen. Bestrijding is lastig, omdat de kolonie bij verstoring splitst (een proces dat “budding” heet), waardoor het probleem juist groter kan worden. Professionele plaagdierbestrijding is bij een Pharaomierplaag vrijwel altijd nodig.
Andere soorten die je in Nederland tegenkomt
Naast de vier bovengenoemde soorten zijn er nog meerdere mieren actief in Nederland:
- De behaarde bosrenmier (Formica polyctena): lijkt sterk op de rode bosmier en bouwt ook grote hopen in bossen. Eveneens beschermd.
- De stinkende huismier (Tapinoma melanocephalum en verwante soorten): een kleine soort die bij het pletten een onaangename geur afgeeft. Komt soms in woningen voor.
- De gewone houtmier (Camponotus herculeanus): een van de grootste miersoorten in Nederland, tot wel 12 millimeter. Nestelt in rottend hout, zowel in bossen als soms in houten constructies van gebouwen, wat schade kan veroorzaken.
- De citroensmaakmier (Lasius umbratus): een parasitaire mier die zijn kolonie start in een nest van andere Lasius-soorten.
Nederland telt naar schatting zo’n 70 tot 80 inheemse miersoorten in totaal, al zijn de meeste zo zeldzaam of klein dat je ze zelden opmerkt.
Hoe herken je de soort die je ziet?
Het makkelijkste onderscheid maak je op basis van drie kenmerken: kleur, grootte en locatie van het nest. Een snelle vuistregel:
- Zwart of donkerbruin, klein (2 tot 5 mm), nest onder tegels of in de grond: vrijwel zeker de zwarte wegmier.
- Geel of lichtbruin, nest als heuveltje in grasland: gele weidemier.
- Tweekleurig roodbruin en zwart, groot nest in bos: rode bosmier.
- Zeer klein (onder 2 mm), bleekgeel, binnenshuis in warm gebouw: Pharaomier.
- Groot (boven 8 mm), zwart, in of bij oud hout: houtmier.
Als je een mier binnenin een gebouw aantreft en niet zeker weet welke soort het is, is het verstandig om een foto te maken en die voor te leggen aan een plaagdierbestrijder of een entomoloog. Bij de Pharaomier en de houtmier geldt dat je niet zomaar zelf moet gaan bestrijden, omdat een verkeerde aanpak de situatie kan verergeren.
Weet je eenmaal welke soort je voor je hebt, dan weet je ook meteen wat er aan de hand is en wat een verstandige aanpak is. Sommige soorten zijn onschadelijk en zelfs nuttig; anderen verdienen snelle actie.
