Melde onkruid, ook wel melganzenvoet of witte ganzenvoet (Chenopodium album) genoemd, is een eenjarige plant die in vrijwel elke tuin of moestuin kan opduiken. Het is een van de meest voorkomende onkruiden in Nederland en België, en groeit razendsnel als je er niet op let. Herken je de plant op tijd, dan is hij goed te bestrijden.
Wat is melde precies?
Melde behoort tot de amarantenfamilie (Amaranthaceae) en is oorspronkelijk afkomstig uit Europa. De plant heeft een opvallend kenmerk: de jonge bladeren en stengels zijn bedekt met een witachtig, meelachtig poeder. Vandaar ook de naam “witte ganzenvoet”. De bladeren zijn ruitvormig tot driehoekig en hebben een getande rand. Op de binnenkant van jonge bladeren zie je vaak die kenmerkende witte waas het duidelijkst.
De plant wordt zonder ingrijpen al snel 30 tot 150 centimeter hoog. In de zomer verschijnen kleine, onopvallende groene bloempjes in pluimachtige trossen. Na de bloei produceert één enkele plant duizenden zaden, soms wel 20.000 tot 70.000 per plant. Die zaden kunnen tientallen jaren kiemkrachtig blijven in de bodem. Dat verklaart waarom melde zo hardnekkig terugkeert, ook als je dacht hem vorig jaar goed te hebben aangepakt.
Melde onkruid herkennen in je tuin of moestuin
Jonge planten van melde zijn soms lastig te onderscheiden van andere onkruiden, maar het witte meelpoeder op de bladeren is een betrouwbare herkenningsmarkering. Let ook op de vorm van het blad: breed en eirond onderaan de plant, smaller naarmate je hoger komt. De stengel is groenachtig tot roodachtig gestreept en heeft een opgerichte groeiwijze.
Melde groeit het liefst op voedselrijke, stikstofrijke grond. Je treft het daardoor vaak aan in moestuinbedden, op omgespit land, langs composthopen en in groentetuinen. Het is een zogenoemde stikstofminnende plant, ook wel een “stikstofaanwijzer” genoemd. Veel melde in je tuin kan dus betekenen dat de bodem erg voedselrijk is.
Hoe verwijder je melde effectief?
De beste methode is handmatig verwijderen, het liefst zo vroeg mogelijk in het seizoen. Jonge planten trekken gemakkelijk los, inclusief de wortel. Wacht je te lang, dan heeft de plant al gezaaid en begin je opnieuw. Verwijder de planten vóór de bloei, want ook bloemen die al afgesneden zijn kunnen nog zaad rijpen.
- Handmatig wieden: Trek jonge planten eruit met de wortel. Doe dit bij droog weer, zodat losgetrokken planten snel uitdrogen.
- Schoffelen: Schoffel regelmatig net onder het oppervlak van de grond. Raak de wortelhals en de plant sterft snel af. Schoffel bij voorkeur op een droge, zonnige dag.
- Mulchen: Leg een dikke laag organisch materiaal (zoals stro of houtsnippers) over de bodem. Dit remt de kieming van zaad sterk.
- Gronddoek of afdekzeil: In bedden die je tijdelijk niet gebruikt, houdt een afdekfolie de kiemkracht van zaad in bedwang.
Gebruik nooit aangetaste planten op de composthoop als ze al gezaad hebben. Zaden van melde overleven het composteren in een koude hoop vaak gewoon. Gooi planten met zaad bij het groente- of restafval.
Waarom melde zo moeilijk te bestrijden is
De enorme zaadproductie maakt melde een taaie tegenstander. De zaden kiemen meerdere keren per jaar, zowel in het voorjaar als in de zomer. Ze hebben geen diepe rust nodig en springen snel in actie zodra de grond wordt omgezet. Diep spitten werkt daardoor soms averechts: je brengt zaad dat jarenlang diep in de bodem lag naar boven, en dat begint alsnog te kiemen.
Minimaal grondbewerking (ook wel “no-dig” of niet-kerende grondbewerking) werkt voor veel tuinders beter. Je laat de bodemlagen intact en voorkomt dat slapende zaden worden geactiveerd.
Is melde schadelijk of juist nuttig?
Melde concurreert sterk met groenten en andere gewassen om water, licht en voedingsstoffen. In een moestuin kan het jonge zaailingen overwoekeren als je er niet op let. Tegelijk is de plant niet giftig. Sterker nog: jonge bladeren van melde worden al eeuwenlang gegeten, vergelijkbaar met spinazie. Ze bevatten oxaalzuur, dus eet ze met mate en niet rauw in grote hoeveelheden.
Voor insecten heeft melde ook waarde: de bloemen trekken kleine insecten aan en de zaden zijn geliefd bij vogels zoals mussen en vinken. Wie een stukje wilde hoek in de tuin heeft, kan een enkel plantje laten staan. Maar in een moestuin of siertuin wil je de plant doorgaans snel weg hebben.
Kort samengevat: melde onkruid is het effectiefst te bestrijden door vroeg, regelmatig en vóór de zaadvorming in te grijpen. Hoe langer je wacht, hoe meer werk je volgend seizoen krijgt.
